Темекі шегу ауыр диабет қаупін екі есе арттырады: скандинавиялық ғалымдардың жаңа зерттеуі

Қазіргі жіктеу 2-типті диабетті төрт ішкі түрге бөледі:

• SIRD — ауыр инсулинге резистентті түр;

• SIDD — ауыр инсулин тапшылығы бар түр;

• MOD — семіздікке байланысты жеңіл түр;

• MARD — жасқа байланысты жеңіл түр.

Зерттеушілер Норвегиядағы HUNT және Швециядағы ESTRID деректеріне сүйене отырып, 2-типті диабеті бар 3325 адамның және бақылау тобындағы шамамен 3900 адамның мәліметін талдады. Бақылау кезеңі 17 жылға дейін созылған.

Зерттеу нәтижелері темекі шегу — қазіргі де, бұрынғы да — 2-типті диабеттің барлық ішкі түрлерінің даму қаупін арттыратынын көрсетті:

• SIRD үшін — 2,15 есе;

• SIDD, MOD және MARD үшін — тиісінше 20%, 29% және 27%.

Ұзақ жылдар бойы көп темекі шегу (күніне 1 қораптан 15 жыл және одан көп) қауіптерді одан әрі күшейтті: SIRD даму ықтималдығы 2,35 есе, ал басқа ішкі түрлер үшін 45–57% жоғары болды. Зерттеушілер түтінсіз темекі — снюс қолданудың да ауыр диабет түрлерінің даму қаупін арттыратынын атап өтті. Тұқым қуалайтын бейімділігі бар адамдар ерекше осал болды. Инсулин секрециясы генетикалық бұзылған шылымқорларда SIRD даму қаупі темекі шекпейтіндерге қарағанда 3,5 еседен жоғары болды. «Бұл зерттеу темекі шегудің тек қатерлі ісік пен жүрек-қан тамыр аурулары үшін ғана емес, диабет үшін де күшті қауіп факторы екенін көрсетеді. Әсіресе оның ең ауыр түрлері үшін. Генетикалық бейімділігі бар адамдар үшін қауіп одан да жоғары. Темекіден бас тарту — аурудың алдын алудың тиімді жолдарының бірі», — дейді Гинтаутас-Юозас Кентра, дәрігер, «Денсаулык» ұлттық ассоциациясы төрағасының орынбасары және зиянды азайту саласының сарапшысы. Қазақстанда 2024 жылы темекі шегетіндер үлесі ересек халықтың 20,7%-ын құрады (2023 жылы — 19,4%), оның ішінде ерлер — 39,8%, әйелдер — 7,6% (Ұлттық статистика бюросы).